* رئیس اداره امور مراتع و بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان مطرح میکند
همایش مرتع و مرتعداری پایدار در ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴
*نازنین ناصری
*خبرنگار
رئیس اداره امور مراتع و بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان با اشاره به پروژه مدیریت چرا، کنترل پروانه چرای دام و ساماندهی کوچ میگوید: این پروژه یک برنامه مدیریتی است که با هدف استفاده پایدار از مراتع و حفظ منابع طبیعی طراحی شده و به دنبال تنظیم و کنترل فعالیتهای دامداری و چرای دام در مراتع است تا از تخریب مراتع، کاهش پوشش گیاهی و فرسایش خاک جلوگیری کند.
الیاسی ضمن اشاره به اقدامات، اهداف و فواید پروژه مدیریت چرا، کنترل پروانه چرای دام و ساماندهی کوچ بهاره، میگوید: حفظ و احیای مراتع، مدیریت پایدار منابع طبیعی، بهبود معیشت دامداران، ساماندهی کوچ عشایر با برنامهریزی برای حرکت فصلی عشایر بهمنظور کاهش فشار بر مراتع و ایجاد مسیرهای مشخص و ایمن برای کوچ از جمله اهداف این پروژه است.
*اقدامات پروژه
وی اقدامات انجام شده در راستای اجرای پروژه فوق را بدین شرح بر میشمارد: تعیین ظرفیت چرای مراتع (بررسی ظرفیت مراتع برای تعیین تعداد دام مجاز برای چرا و تقسیمبندی مراتع به واحدهای مدیریتی)، زمانبندی چرا (تعیین زمانهای مناسب برای چرای دام در بهار، تابستان، پاییز و زمستان و جلوگیری از چرای زودرس یا دیررس که به مراتع آسیب میزند)، ایجاد قرقهای مرتعی (اختصاص بخشی از مراتع به قرق (مناطق بدون چرا) برای احیای پوشش گیاهی)، آموزش و مشارکت دامداران (آموزش دامداران و عشایر در زمینه روشهای صحیح چرا و مدیریت دام و جلب مشارکت محلی برای اجرای پروژه)، تأمین علوفه جایگزین (تولید و توزیع علوفه برای کاهش فشار بر مراتع در فصلهای خشک).
*اجرای پروژه
وی خاطرنشان میکند: این پروژه از سالهای گذشته اجرا میشده که البته از سال ۱۳۹۹ پس از ابلاغ دستورالعمل مدیریت چرا و ساماندهی کوچ از طرف دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور به ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری استانها و مشارکت سایر دستگاهها و نهادهای ذیربط و با همکاری سازمانهای محلی و جوامع عشایری، با قدرت بیشتری اجرایی شده است. از جمله این نهادهای ذیربط میتوان به استانداری، دادگستری، سازمان جهاد کشاورزی، اداره کل دامپزشکی، اداره کل هواشناسی، امور عشایری، اداره کل محیطزیست، نیروی انتظامی و پلیس راهور اشاره کرد.
الیاسی میافزاید: استان همدان نیز از سال ۱۳۹۹ هر ساله پس از تشکیل کارگروه ملی پروژه مدیریت چرا و کنترل پروانه چرای دام و ساماندهی کوچ در سطح ملی با توجه به شرایط اقلیمی استان در ماههای پایانی سال و رصد وضعیت پوشش گیاهی در سطح مراتع استان همدان و استانهای قشلاقی نظیر خوزستان، ایلام، کرمانشاه و لرستان، جلسه کارگروه استانی مدیریت چرا و کنترل پروانه چرای دام و ساماندهی کوچ بهاره را با ریاست استانداری همدان و حضور نمایندگان سایر دستگاهها و نهادهای ذیربط برگزار میکند.
*همکاری و مشارکت عشایر و دامداران
وی به همکاری و مشارکت مردم اشاره کرده و میگوید: بی شک موفقیت این پروژه به مشارکت فعال دامداران و عشایر و همچنین نظارت مستمر بر اجرای برنامهها بستگی دارد. البته هرسال اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان با مشارکت سایر دستگاهها ازجمله امور عشایری اقدام به اجرای این طرح با هدف جلوگیری از ورود زودهنگام دام عشایر به مراتع استان میکند. برگزاری کلاسهای آموزشی و ترویجی و ارسال و ابلاغ آگهی با هدف آموزش دامداران عشایری مبنی بر خودداری از ورود به مراتع استان تا قبل از پانزدهم اردیبهشتماه، ازجمله اقدامات در راستای اجرای این طرح است.
*عواقب اجرائی نشدن پروژه
رئیس اداره امور مراتع و بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان اظهار میکند: در صورت اجرانکردن این طرح بهطور حتم فشار دام بر مراتع چندینبرابر توان تولیدی آنها شده و درنتیجه شاهد تخریب روزافزون عرصههای مرتعی، هدررفتن آب و خاک و ایجاد سیل و طغیانهای عظیم خواهیم بود. ازبینرفتن ترکیب مطلوب رستنیها و جایگزینی گونههای مهاجم و فقر روزافزون دامداران وابسته به مراتع بهخصوص عشایر، از دیگر نتایج این فرایند تخریبی است.
وی در رابطه با تخریب منابع طبیعی عنوان میکند: چرای زودرس، چرای مفرط و طولانیمدت، نبود تعادل بین دام و ظرفیت مرتع، تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی، تبدیل اراضی ملی به باغها و خانههای ویلایی، اجرای طرحهای غیراصولی و بدون مطالعه در مناطق حساس، بوتهکنی و قطع درختان، بهرهبرداری غیراصولی و بیرویه از معادن و تبدیل غیراصولی اراضی ملی به مناطق صنعتی، از عوامل اصلی تخریب و ازبینرفتن منابع طبیعی است.
*نابودی محیطزیست
رئیس اداره امور مراتع و بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان ادامه میدهد: حاصل هریک از عوامل تخریبهای عنوان شده به حوادث غیرمترقبه، بلایای طبیعی و خسارات جبرانناپذیر نظیر سیلهای ویرانگر، پُر شدن مخازن سدها از رسوبات، هدررفتن آب و اُفت سطح آبهای زیرزمینی، فرسایش خاک، لغزش، رانش و فرونشست اراضی ملی و کشاورزی، پیشروی کویر و بیابان به سمت شهرها و نابودی تأسیسات، نابودی محیطزیست، انقراض حیاتوحش، کاهش محصولات فرعی و کاهش تولیدات دامی منجر میشود.
وی اضافه میکند: پوشش غنی مراتع جلوی بسیاری از واکنشهای منفی طبیعت ازجمله شدت بارش نزولات جوی را میگیرد؛ زیرا پوشش سبز گیاهی از برخورد شدید قطرات باران به سطح زمین جلوگیری میکند و درنتیجه خاک کمتری متلاشی میشود. همچنین ریشههای گیاهان میزان خللوفرج خاک را افزایش داده که این فرایند زمینهساز نفوذ آسان آب به داخل زمین و تقویت جریان آبهای زیرزمینی میشود.
*مزایای پروژه
رئیس اداره امور مراتع و بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان میگوید: اجرای طرح مدیریت چرا، کنترل کوچ و جلوگیری از ورود زودهنگام دام در مراتع، موجبات استقرار و تقویت پوشش گیاهی و کاهش اثرات تخریبی یادشده را فراهم کرده و محیطزیست سالم و عاری از بلای طبیعی را به ارمغان میآورد.
الیاسی با تأکید بر اینکه باید با حساسیت و دغدغه بیشتری به منابع طبیعی، پوشش گیاهی مراتع و پیشگیری از بروز آتش در طبیعت توجه داشت، اظهار میکند: با توجه به گستردگی سطوح اراضی منابع طبیعی و کمبود نیروهای حفاظتی، عضویت افراد بهعنوان همیار طبیعت و ارائه گزارش مردمی از طریق شماره تماس ۱۵۰۴ ازجمله مؤثرترین راهکارها در راستای کنترل و جلوگیری از تخریب اراضی ملی است.
الیاسی در آخر خبر میدهد: در سال جاری با توجه به دستوری که مدیرکل محترم دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی آبخیزداری کشور به استانها ابلاغ کرده، روز ۲۵ اردیبهشت همایشی در رابطه با مرتع و مرتعداری پایدار برگزار خواهد شد. از سال ۲۰۲۶ روز مرتع و مرتعداری پایدار در تقویم جهانی آورده خواهد شد که فعلا در کشور ما در رابطه با نامگذاری این روز اقدامی صورت نگرفته است.