لزوم همت جمعی برای حفظ بافت تاریخی همدان

0

*اتابک صفری تورج

محدوده­های تاریخی- فرهنگی به منزله بخشی جدایی­ناپذیر از پیکره و استخوان­بندی شهر امروزند، بنابراین پرداختن به موضوع حفاظت و احیای این پهنه­های ارزشمند، باید با رویکردی جامع­نگر در مقیاس شهر و سرزمین پیرامونی مورد توجه قرار گیرد. این رویکرد باید متضمن تقویت و استمرار رابطه همه جانبه محدوده‌ها با کل شهر باشد. همچنین محدوده‌های تاریخی- فرهنگی به منزله پهنه­های دربردارنده عناصر و مجموعه­های تاریخی و ارزشمند، با شبکه­ای از معابر در هم تنیده که ساختار و سازمان فضایی بافت را تشکیل می­دهد، شناخته می­شوند. این بافت­ها دارای فضاهای عمومی ویژه‌ای هستند که همواره مکان رویدادها و قلمرو تعاملات اجتماعی بوده­اند. محلات قدیمی و تاریخی نیز، پهنه‌های سکونت را در این محدوده­ها تعریف می‌کنند، بنابراین حفاظت از اصالت و یکپارچگی در همه ابعاد در فرآیند حفاظت و احیای این محدوده‌ها ضروری است و دستیابی به تدوین راهبردها، سیاست­ها و همچنین برنامه­های حفاظت و احیا در محدوده­های موصوف، ضرورت یک مدیریت واحد شهری را بیش از پیش نمایان می‌سازد.

شهر همدان به عنوان یکی از پنج شهر تاریخی کشور مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری در سال ۱۳۷۰ و همچنین به عنوان پایتخت تاریخ و تمدن ایران زمین در مصوبه مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۸۵ معرفی شده است و بنابر ماده یک آیین­نامه اجرایی بند «ج» ماده ۱۶۶ قانون برنامه توسعه که در سال ۱۳۸۰ به تصویب رسید، وزارت کشور موظف است در تمام شهرهای دارای بافت تاریخی ارزشمند که محدوده و ضوابط­ آن‌ها اعلام شده است با توجه به وسعت و ویژگی‌های بافت، ساختار مدیریتی مناسب در ستاد و یا در مدیریت مناطق شهری با هماهنگی سازمان میراث فرهنگی کشور ایجاد کند. با عنایت به این مهم و تعدد بناها، بافت­ها، محوطه‌ها، محورهای واجد ارزش، به عنوان میراث ملموس و همچنین آئین­ها و سنت‌ها و مراسم، به عنوان میراث ناملموس، شهر همدان به عنوان یکی از قطب­های گردشگری منطقه غرب حائز اهمیت بوده و بافت تاریخی آن با دارا بودن مجموعه­های ارزشمندی از جمله: محوطه باستانی هگمتانه، مجموعه بازار تاریخی، مراکز محلات که با نام چمن شناخته می‌شوند، مساجد، حمام­ها، مقابر، کلیساها و کنیسه­ها، خانه‌های تاریخی، گذرها و معابر متعدد تاریخی، یکی از مظاهر هویت تاریخی- فرهنگی شهر همدان است. توجه یکپارچه به آن‌ها در کنار هم می­تواند هویتی مستقل را برای بافت ارزشمند رقم بزند و به صورت یک پدیده واجد ارزش برای همگان ریشه­های تاریخی- فرهنگی اش را به نمایش بگذارد. بنابراین به منظور حفاظت و احیا این مجموعه­ها، با عنایت به قوانین و مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران لزوم همکاری دستگاه‌های ذی­مدخل از جمله راه و شهرسازی، شورای شهر و شهرداری­ها ضروری است.

مطالب مرتبط

با توجه به موارد ذکرشده و پیگیری‌های مربوطه از سوی شهرداری و میراث فرهنگی همدان و همچنین مصوبات کارگروه های مرتبط در استان، راه‌اندازی شهرداری بافت مرکزی با محوریت بافت تاریخی در دستور کار متولیان مدیریت شهری قرار گرفت و در پی جلسات مشترکی که بین شهرداری و میراث فرهنگی برگزار شد، محدوده بافت تاریخی شهر همدان مصوب مورخ ۲۷/۷/۹۴ شورای عالی شهرسازی و معماری به عنوان محدود شهرداری بافت قدیم از سوی میراث فرهنگی به شهرداری پیشنهاد شد.

با این توصیف محدوده بافت تاریخی شهر همدان مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، مورد تاکید و اولویت میراث فرهنگی قرار گرفت، بنابراین در صورتی که محدوده شهرداری بافت تاریخی (مرکزی) از محدوده پیشنهادی کوچک‌تر باشد، عملا مدیریت شهری، نه تنها بافت تاریخی را بهبود نمی­دهد، بلکه ممکن است مدیریت یکپارچه بافت تاریخی را با چالش­های بیشتری مواجه کند. ضمناً ساماندهی و بهسازی محیطی بافت‌های شهری جزئی از تکالیف شهرداری‌ها محسوب می‌شود و میراث فرهنگی باید ضمن تبیین ضوابط پهنه‌های حفاظتی، نظارت‌های موضوعی را به انجام رساند. در راستای تحقق اهداف حفاظت و احیای پروژه‌های موضعی و موضوعی بافت‌های شهری و روستایی بعضا همکاری‌هایی در قالب تهیه طرح‌های موضعی و یا اجرای نمونه‌هایی همچون ساماندهی جداره، احیای فضای شهری، در همکاری‌های بین بخشی با شهرداری‌ها، دهیاری‌ها ، بنیاد مسکن و یا تحت نظارت میراث فرهنگی صورت پذیرفته است. بنابراین ضروت دارد برای تدوین برنامه‌های آتی نسبت به احصای اولویت‌ها، برنامه‌ریزی جامع اقدامات مشترک میراث فرهنگی با شهرداری دارای بافت تاریخی با همکاری شهرداری‌ها ضمن آسیب‌شناسی پهنه‌ها و نیز ضرورت‌های هریک از بافت‌ها در قالب برنامه کوتاه‌مدت و میان‌مدت حفاظت، ساماندهی، بهسازی به ترتیب اولویت‌ها احصا شود و اولویت‌ها، برنامه سالیانه اقدامات مشترک (تهیه و اجرای طرح‌های موضوعی و موضعی) می‌تواند با عقد تفاهم‌نامه‌های مشترک بین شهرداری‌ها و نهاد عمران شهری ضمانت‌های اجرایی یافته و زمینه‌های تحقق آن فراهم شود.

در پایان تاکید می‌شود که بافت تاریخی شهر همدان، به شدت نیازمند همراهی و همدلی همه مسئولین متولی شهر به منظور تغییر چهره و رفع اغتشاشات و برگرداندن هویت­های کمرنگ شده به حالت اولیه و اصیل خود است و همچنین جایگزین کردن هویت سیمای محیطی مقبول و در خور و شایسته به این بافت نیمه جان تاریخی را طلب می‌کند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.