کتاب جامعی برای معرفی نوروز

معرفی اجمالی کتاب «نوروز؛ تاریخچه و مرجع‌شناسی» تألیف دکتر «پرویز اذکائی»

0

*حسین زندی

*روزنامه‌نگار

یکی از منابع معتبر در زمینه جشن نوروز کتاب «نوروز؛ تاریخچه و مرجع‌شناسی» است. این اثر سال ۱۳۵۳ توسط دکتر «پرویز اذکائی» تألیف و از سوی انتشارات «مرکز مردم‌شناسی ایران» وابسته به وزارت فرهنگ و هنر چاپ شده است. این کتاب مرجع و مدخلی برای بررسی آئین کهن ایرانی؛ جشن نوروز است.

دکتر اذکائی در فصل نخست کتاب به تاریخچه نوروز می‌پردازد. او ابتدا واژه نوروز و پیدایی آن را بررسی کرده به چگونگی جشن نوروز و گاه‌نبارها می‌پردازد. مولف در این فصل به ریشه‌های تاریخی نوروز در دوره‌های مختلف نیز می‌پردازد، از جمله؛ نوروز در زمان‌ هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در این فصل معرفی می‌شود. یکی دیگر از نکاتی که در فصل نخست آمده مقایسه بین نوروز عام و نوروز خاص است. سپس نوروز در دوره اسلامی و روزگار خلفا تا روزگار صفاریان، آل بویه، غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، مغولان، صفویان و دوره قاجار را بیان می‌کند.

دکتر پرویز اذکائی
دکتر پرویز اذکائی

فصل دوم کتاب با عنوان وقوع نوروز در سال‌های هجری، گزارشی از «حمزه اصفهانی» است. در واقع جدول یا تقویم نوروز از سال ۱ تا ۳۵۰ هجری قمری است که از کتاب «سنی الملوک‌الارض و الانبیا» استخراج شده است.

مطالب مرتبط

فصل پایانی کتاب مرجع‌شناسی نوروز است، که دکتر اذکائی مقالات و کتاب‌های معتبر نوروزشناسی را در این فصل برای مخاطبان خود نوشته است. در بخش مقاله‌شناسی، ۱۸۰ عنوان مقاله غیر تکراری استخراج شده و معرفی شده است.

دکتر اذکائی درباره این کتاب می‌نویسد:«این دفتر چنان‌که از عنوان آن پیداست، راجع است به سیر تاریخی نوروز بر اساس یادداشت‌های مستخرج و مولف از متون کهن در پیرامون برگزاری آئین‌های آن در طول تاریخ ایران».

او همچنین در این کتاب به آئین‌های نوروزی، هدایا، کشت‌ورزی نوروزی، رامش‌ها و سرایش‌ها، برتری نوروز بر مهرگان، بارعام دادن شاهان، احادیث و اخبار و ادبیات نوروزی و همچنین آئین‌هایی مانند چهارشنبه‌سوری، مردگیران، بلاگردانی، خوراک‌ها و نوشابه‌ها، دید و بازدیدها، نمایش‌ها و بازی‌ها، سیزده به در و آداب پس از تحویل سال را آورده است. در واقع این کتاب منبع مختصر، مفید و جامعی در باری جشن کهن نوروز است.

اما آن‌چه در کتاب آمده، مطالب بدیعی است که بیشتر آن نخستین بار از سوی مولف مطرح می‌شود. او درباره پیشکش‌های نوروزی می‌نویسد: «از آئین‌های دلپذیر جشن نوروزی، پیشکش‌کردن ارمغان‌هاست، به نشان گردآوری دل‌ها در میان مردم، یا چون راهی برای تحکیم پیوندهای معنوی میان ایشان و فرمانروایان‌شان».

دکتر اذکائی درباره نوروز خاص و تفاوت آن با نوروز عام می‌نویسد: «پنج روز اول فروردین، جشن نوروز گونه‌ای همگانی داشته و عموم مردمان به اجرای مراسم و سرور و شادمانی می‌گذرانیده‌اند. از این رو آن را نوروز عامه نامیده‌اند و از ششم فروردین ماه که جشن نوروز به گونه‌ای ویژه و در درباره‌ها برگزار می‌شده است، نوروز خاص یا نوروز بزرگ گفته‌اند».

او درباره کاشتن سبزی در ایام نوروز نیز می‌نویسد: «باشکوه‌ترین و زیباترین آئین این زمان که هنوز هم بر جای مانده است و آن زمان در نزد عامه مردم و نیز در دربار شاهان مرسوم بود، کاشتن سبزی است. معمولاً در صحن هر خانه در هفت ستون، هفت قسمت از غلات می‌کاشتند و هر یک از اقسام غلات را که بهتر می‌روئید، دلیل قوت آن نوع از غلات در سال جدید می‌شد.

امروز کتاب «نوروز؛ تاریخچه و مرجع‌شناسی» اثر دکتر پرویز اذکائی نایاب است و در دسترس مخاطبان نیست. امیدوارم این کتاب به زودی چاپ شده و در اختیار علاقه‌مندان فرهنگ پربار و کهن ایرانی قرار گیرد.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.