سال بی‌آبی

0

*نابخردی­‌های پیش‌بینی پذیر

*۱۳ سال تا پایان تتمه آبی همدان!

*مهرداد نهاوندچی

*کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست

  • بحران آب و خشکسالی (ورشکستگی آب):
  • در همدان با ورشکستگی آبی مواجه هستیم، ورشکستگی در اقتصاد قابل درک است. بدهی یا طلب بیش از موجودی است. ورشکستگی در آب یعنی انتظار یا تقاضایی که برای تخصیص از منابع آبی دارید، بیشتر از موجودی آب باشد. این اتفاق در بسیاری از دشت­­­های همدان به وضوح اتفاق افتاده است. در نشستی که «عیسی کلانتری» ریاست سازمان حفاظت از محیط زیست کشور در سال ۱۳۹۸ به استان همدان دعوت شد، ابراز کرد که «وضعیت مصرف آب اگر به سرعت تراز نشود همه شهر همدان تا ۱۵ سال آینده از بین می‌رود.» فراموش نکنیم، پیش‌بینی سال ۷۶ دکتر کلانتری از خشکسالی دریاچه ارومیه به وقوع پیوست. بنابراین در یک سناریو بدبینانه، می­توان یک عمر ۱۳ ساله را برای پایان تتمه آّی برخی دشت­های آبی همدان متصور شد. این مسئله مدیریت و برنامه‌ریزی کوتاه، میان و بلندمدت برای تامین آّب مورد نیاز در حوزه کشاورزی، صنایع و آب خام شهری را می­طلبد.
  • تغییر الگوی کشت

دشت­های همدان چه در جنوب و چه در شمال استان، با بحران کم آبی مواجه هستند. بهترین اتفاق می‌تواند تغییر الگوی کشت باشد. در سال­های اخیر شاهد هدررفت و رها شدن مقدار زیادی از محصولات کشاورزی بوده‌ایم. نمونه اش در سال­های اخیر رها شدن ده­ها تن از محصولاتی همچون گوجه فرنگی و هندوانه در دشت­های اسدآباد بوده است. این در حالی است که برای تولید یک هندوانه چیزی حدود ۴۵۰۰ لیتر آب مصرف می­شود. در مورد گوجه فرنگی و محصولاتی چنینی نیاز به صنایع بالا دستی و صنایع تبدیلی و نگه­داری آن­ها وجود دارد. بنابراین نیاز به تجدید نظر و اصلاح الگوی کشت در دشت­های همدان امری ضروری به نظر می­رسد. از سوئی کشت گلخانه­ای و استفاده از آبیاری­های مدرن و تحت فشار می‌تواند مصرف آب کشاورزی را تا حد قابل قبولی کاهش دهد.

 

  • تغییر اقلیم یا نوع مدیریت آبی؟

اگرچه در دهه­های اخیر نوع مدیریت در کاهش و هدر رفت منابع آبی بسیار اثر گذار بوده است، اما نمی­توان نقش تغییر اقلیم را در این مهم نمی­توان انکار کرد. یکی از عوامل اصلی خشک شدن تالاب آق‌گل در سال جاری که پس از داشتن دو سال وضعیت خوب رخ داد، پدیده خشکسالی و به نوعی تغییرات اقلیمی است. اجرای غلط سیاست­های آمایش سرزمین و بی‌توجهی به توان اکولوژیکی سرزمین باعث هدر رفت و خشکی در بسیاری از مناطق کشور و از جمله دشت­های شاخص همدان شده است. یکی از این دشت­ها، دشت رزن است. که به شکل فروچاله­های عظیم نمود داشته است.

  • آمایش سرزمین، آمایش صنعتی

تمام صنایع فولاد چین در کنار دریا و ۸۰ درصد صنایع آب بر دنیا در کنار دریا وجود دارند. امیدواریم چنین نابخردی‌هایی در استان تکرار نشود که صدمات جبران‌ناپذیری در بر دارد. یکی از این نابخردی­های پیش‌بینی‌پذیر در دهه­های گذشته، نیروگاه مفتح بوده است که با هدف تامین برق چند استان در رزن مستقر شد اما ره­آوردی جز مسئله افت آب های زیرزمینی، فروچاله ها، آلودگی‌های ناشی از آن، مازوت سوزی و مانند این را برای استان به ارمغان نداشت و مصداقی از نمونه‌های غلط آمایش سرزمین در کشورمان است. البته از این نمونه‌ها در کشور و استان کم نداریم، سد گتوند و فولاد مبارکه را در سطح ملی می­توان مثال زد. چیزی که برخلاف آمایش سرزمین بوده و با رانت و قدرت شکل گرفته­اند و تبعات اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی سنگینی در بر داشته‌اند.

در استان همدان باید صنایع پرآب بر متوقف شوند مثلا چه دلیلی دارد اصرار به تولید برق با استفاده از  نیروگاه­های سیکل ترکیبی، مازوت سوز و مانند این داشته باشیم در حالی که می­توانیم نیروگاه­های خورشیدی، بادی و سایر انرژی ­های نو را جایگزین کنیم. قابل ذکر است که استان همدان توان بالایی در حصول انرژی از طریق انرژی خورشیدی و انرژی بادی دارد. قهاوند، فامنین و کبودراهنگ تاب آوری کمتری از نظر توان اکولوژیکی آبی دارد. خشکسالی (تغییر اقلیم) می­تواند اثرات زیادی روی این مناطق بگذارد و باید با استفاده از سیاست­ها و استراتژی­های درست آبی، علاج واقعه قبل از وقوع کرد.

جنگ آب و تشنگی خوزستانی که دو رود بزرگ ایران از آن سرزمین می‌گذرد و در حاشیه خلیج فارس قراردارد، هشداری است برای مسئولینی که به دنبال پروژه های مانند ذوب آهن اسدآباد و پتروشیمی همدان هستند. صنعت ذوب آهن، پر مصرف ترین صنعت در هدر رفت آب است. آیا قرار است دشت‌های سبز و مناطق طبیعی استان که تنها برتری و بزرگترین سرمایه استان است، با این تدبیر نابود شود؟ پیش از استقرار صنایع جدید، بررسی­های دقیق و آینده‌پژوهی از لزومات امر خواهد بود.

آمایش سرزمین و لزوم مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی (EIA) برای پروژه­های بزرگ و لزوم جانمایی صحیح و توجه به توان آب و خاک سرزمین، می­تواند آمایش صنعتی را به شکل درستی برای استان همدان به نمایش بگذارد. همدان باید به سمت صنایع پاک و کم آب بر حرکت کند، الگوی کشت بهتری برای دشت­های خود تعریف کرده و از انرژی­های نو بهره بگیرد، مدیریت منابع آبی را به بهترین نحو به نمایش بگذارد تا تواند تاب آوری تتمه آبی خود را به بالاترین حد ممکن برساند.

  • راهکارهایی برای کم آبی همدان
  • سرمایه‌گذاری جدی در بخش صنعت سبز با لحاظ کردن محدودیت­های آبی و اثرات محیط زیستی منطقه­ای
  • مرفه سازی کشاورزان و جوامع روستایی با اعطای امتیازات بیشتر و سرمایه­گذاری در بخش کشاورزی به منظور افزایش بهره­وری اقتصادی بخش کشاورزی از طریق مدرنیزه کردن، بهره‌وری اقتصادی
  • بازبینی الگوهای کشت در سراسر استان با در نظر گرفتن امنیت غذایی ملی و استانی
  • ایجاد سازمان­های تعاونی کشاورزی در هر منطقه استان و افزایش مشارکت کشاورزان و ظرفیت­های جمعی در مدیریت آب و کشاورزی
  • ایجاد بازار آب و کنترل حق آبه
  • ایجاد حساب پس انداز آب برای محیط زیست برای حفظ و احیای اکوسیستم­ها از طریق خریداری آب از مزارع کم بازده
  • تغییر وضعیت از مدیریت بحران (انفعالی) به مدیریت پیشگیرانه (فعال)
  • اصلاح ساختار حکمرانی آب و تقویت سازمان محیط زیست
  • آموزش و تقویت فرهنگ محیط زیستی جامعه
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.